Beeld Offervaardigheid - Vereniging Vrienden van Sonsbeek

Offervaardigheid – Geknielde vrouwenfiguur – Park Sonsbeek

In Park Sonsbeek, bij de Karpervijver, staat een bronzen beeld: Offervaardigheid, ook wel Geknielde Vrouwenfiguur genoemd.

Kunstenaar: Gijs Jacobs van den Hof (1889–1965).
Het beeld werd door van den Hof voltooid in 1930.

Titel
De beeldende kunst draagt de titel Offervaardigheid. De titel Offervaardigheid is herkenbaar in haar houding: ingetogen, gevend en gericht op de ander.

Herkomst van het beeld
Het kunstwerk stond oorspronkelijk boven de ingang van Heck’s Lunchroom aan de Potterstraat in Utrecht. Bij een verbouwing, toen het pand Perry Sport werd, verdween het daar in 1967 van de gevel.

Hoe het in Arnhem belandde
De kunst was eigendom van De Bijenkorf en werd bij het tienjarig jubileum van de Arnhemse vestiging aan de gemeente Arnhem geschonken. Daarna kreeg het zijn plek in Park Sonsbeek in 1985.

Afmetingen bij benadering:
Hoogte: ± 75 – 90 cm
Breedte: ± 45 – 60 cm
Diepte: ± 35 – 45 cm

Materiaal
Het beeld is van brons gemaakt.

Beschrijving van het beeld
Haar houding lijkt dienstbaar, aan haar voeten zitten twee kleine figuurtjes die eten en drinken ontvangen. Alsof zij hen voedt en verzorgt. De figuren zijn naar links en rechts gericht. In het midden staat een fruitornament.

Houding
De vrouw knielt, met licht gebogen armen langs het lichaam. Haar handen liggen geopend op de bovenbenen, met de handpalmen naar boven gericht.

Lichaam
Haar ogen zijn half gesloten, de mond gesloten. Haar blik en handhouding laten ruimte voor interpretatie. De buik toont een lichte bolling, wat vragen kan oproepen, maar zonder duidelijke symbolische duiding blijft dit een observatie.

Onderste deel
Aan beide zijden van haar knieën zitten twee kleine figuurtjes. Dichterbij bekeken lijkt één figuurtje te eten en het andere te drinken. Tussen hen in staat een ornament met fruit.

Haar open handen wijzen naar beneden, richting haar schoot. Daartussen liggen vruchten mogelijk druiven en appels. In de beeldtaal kunnen zulke vruchten verwijzen naar voeding, leven of overvloed, de vrucht van haar schoot.

Interpretatie en symboliek

Offervaardigheid onderzijde in park Sonsbeek. Foto Sandra Waller Diemont

In voorstellingen uit de periode rond 1900–1930 draait het vaak om symboliek

De knielende vrouw straalt dienstbaarheid uit. Zij geeft, terwijl anderen ontvangen.

Zo kan het beeld gelezen worden als een allegorie van geven: voeden, verzorgen en dragen, in een houding die dienstbaarheid suggereert.

De figuurtjes aan haar voeten, met het fruitornament maken die gedachte zichtbaar. Zij lijken te ontvangen wat zij biedt.

Daarboven knielt zij, ingetogen en rechtop, met een stille innerlijke kracht. Dat contrast vormt de kern van het beeld. Foto: Sandra Waller Diemont

Oorsprong en mogelijke eerste betekenis
Dat het kunstwerk oorspronkelijk boven Heck’s Lunchroom was geplaatst, maakt een andere lezing voorstelbaar.

Mogelijk was in eerste instantie gedacht aan een serveerster met dienblad een motief dat ook in advertenties van de zaak werd gebruikt. De kunstenaar lijkt dit alledaagse beeld te hebben verheven tot een meer symbolische voorstelling van zorg en dienstbaarheid.

Kortom: wat nu een parkbeeld is, begon als een gevelbeeld met een commerciële functie en kreeg later een tweede, meer beschouwend leven.

De beeldendkunstenaar: Gijs Jacobs van den Hof

Dit kunstwerk is van Gijs Jacobs van den Hof (1889–1965).

Hij was de zoon van een bakker, maar groeide uit tot beeldend kunstenaar en medailleur — een ontwerper van penningen, medailles en munten.

Hij volgde een opleiding tot meubelmaker aan de ambachtsschool en leerde vanaf 1906 het beeldhouwen in de praktijk, onder meer in ateliers in Amsterdam zoals dat van Rien Hack en de firma Tetterode.

Voor zijn sculpturen en reliëfs koos hij vaak klassieke thema’s: portretkoppen, bustes en vrouwelijke figuren.

In 1921 vestigde hij zich opnieuw in Arnhem, waar hij tot zijn pensionering docent was aan de kunstacademie van het Genootschap Kunstoefening (1921–1954). Hij gaf les in beeldhouwen, keramiek en bronsgieten.

Zijn stijl was overwegend classicistisch, geïnspireerd op Griekse en Romeinse voorbeelden. Hoewel hij experimenteerde met andere stijlen, bleef zijn werk herkenbaar.

De classicistische stijl (ca. 1640-1720, met latere 18e-eeuwse uitlopers) is een kunst- en architectuurstroming gebaseerd op de klassieke oudheid, gekenmerkt door symmetrie, strenge verhoudingen en geometrische vormen.